Agrowoltaika może być przełomem dla polskiego rolnictwa – łącząc produkcję żywności z odnawialną energią, daje szansę na lepsze wykorzystanie gruntów, zwiększenie odporności na zmiany klimatyczne i obniżenie kosztów prowadzenia gospodarstwa. Niestety, brak definicji agrowoltaiki w polskim prawie skutecznie odstrasza zainteresowanych.Jakie problemy napotyka agrowoltaika wśród polskich rolników według Polskiego Stowarzyszenia Fotowoltaiki?
Agrowoltaika w Polsce
Agrowoltaika, znana też jako agroPV lub agrofotowoltaika, to technologia, która pozwala na jednoczesne prowadzenie upraw rolnych i produkcję energii ze słońca. Odpowiednio zaprojektowane instalacje fotowoltaiczne montowane nad polami uprawnymi mogą przynieść liczne korzyści: nie tylko wspomagają niezależność energetyczną gospodarstw, ale także mogą poprawiać plony, chronić glebę i zwiększać efektywność wykorzystania gruntów rolnych. W krajach takich jak Niemcy, Francja czy Japonia agrowoltaika jest coraz częściej stosowanym rozwiązaniem w nowoczesnym rolnictwie. W Polsce jednak jej rozwój wciąż jest na bardzo wczesnym etapie, a przyczyną tego stanu rzeczy są przede wszystkim bariery administracyjno-prawne.
Najpoważniejszym problemem jest brak jakiejkolwiek definicji agrowoltaiki w polskim prawie. Nieuregulowany status tej technologii prowadzi do licznych niejasności i utrudnień. W praktyce oznacza to, że rolnik lub inwestor, który chce wdrożyć projekt agrowoltaiczny, napotyka szereg trudnych pytań, na które nie ma jednoznacznych odpowiedzi. Czy działka, na której staną panele, nadal będzie uznawana z i a grunt rolny? Czy konieczna będzie zmiana przeznaczenia działki w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego? W obliczu takiej niepewności wielu zainteresowanych rezygnuje z realizacji projektu jeszcze przed rozpoczęciem procedur administracyjnych.
Przyszłość rolnictwa
Raport przygotowany przez Polskie Stowarzyszenie Fotowoltaiki (PSF) wspólnie z kancelarią Brysiewicz Bokina i Wspólnicy, jasno wskazuje, że obecne przepisy są niedostosowane do potrzeb nowoczesnych technologii. Farmy agrofotowoltaiczne w Polsce wymagają elastycznego podejścia, które uwzględnia dwufunkcyjność terenu – produkcji rolnej i produkcji energii. Tymczasem polskie prawo traktuje grunty i ich przeznaczenie bardzo sztywno, co skutkuje barierami trudnymi do pokonania bez zmian legislacyjnych. Co ważne, agrowoltaika to nie tylko kwestia oszczędności i efektywności. Technologia ta może mieć również pozytywny wpływ na środowisko. Panele fotowoltaiczne, mogą ograniczać parowanie wody z gleby, chronić rośliny przed nadmiernym nasłonecznieniem, a nawet łagodzić skutki suszy. To realna odpowiedź na coraz trudniejsze warunki klimatyczne, z jakimi mierzy się rolnictwo.
Polska ma ogromny potencjał do wdrażania tego typu rozwiązań. Mamy rozległe tereny rolne, rosnące zapotrzebowanie na energię odnawialną i rolników, którzy są coraz bardziej świadomi konieczności inwestowania w zrównoważone technologie. Żeby jednak ten potencjał został wykorzystany, potrzebne są zmiany systemowe – przede wszystkim jasna definicja agrowoltaiki w ustawie uproszczenie procedur administracyjnych. Bez tych zmian Polska może przegapić szansę na wdrożenie rozwiązania, które w innych krajach już teraz przynosi korzyści ekonomiczne, ekologiczne i społeczne.
Wizja przyszłości
Rolnictwo, jak wskazują autorzy raportu należy do sektorów gospodarki o wysokim poziomie emisji gazów cieplarnianych. W 2022 roku odpowiadało za 10,8% całkowitej emisji w Unii Europejskiej i 8,8% w Polsce. W obliczu rosnącej presji na ograniczanie emisji oraz zmieniających się oczekiwań konsumentów, agrowoltaika może stać się jednym z kluczowych rozwiązań podnoszących konkurencyjność tego sektora. Agrowoltaika to nie tylko sposób na produkcję prądu, potencjał agrowoltaiki sięga znacznie dalej – to innowacyjne rozwiązanie, które może realnie wspierać zarówno rolnictwo, jak i ochronę środowiska. Wykorzystanie tej samej przestrzeni do produkcji rolnej i wytwarzania energii słonecznej pozwala na efektywne zarządzanie gruntami bez konieczności rezygnowania z produkcji żywności.
Polskie Stowarzyszenie Fotowoltaiki podkreśla, że inwestycje agrowoltaiczne to strategiczna szansa na zrównoważony rozwój polskiego rolnictwa. Technologia ta, to coś więcej niż tylko oszczędności na energii – może stanowić odpowiedź na takie wyzwania jak postępująca susza, degradacja gleb czy rosnące koszty prowadzenia gospodarstw. Również sektor energetyczny zyskuje na rozwoju agro PV. Dzięki lokalnej, rozproszonej produkcji energii elektrycznej ze słońca rośnie niezależność energetyczna kraju i dywersyfikacja źródeł zasilania, co przekłada się na większe bezpieczeństwo całego systemu energetycznego.
Postulaty dla agrowoltaiki
Eksperci podkreślają, że bez wprowadzenia jasnych, dostosowanych do realiów przepisów, potencjał agrowoltaiki w Polsce może zostać zmarnowany. Obecnie rolnicy, którzy chcieliby inwestować w agroPV, muszą liczyć się z ryzykiem utraty dopłat unijnych i trudnościami administracyjnymi związanymi z klasyfikacją gruntów. Taka sytuacja skutecznie zniechęca wielu z nich do podejmowania decyzji inwestycyjnych.
Jedną z głównych barier pozostaje brak dedykowanych regulacji, które uwzględniałyby specyfikę agrowoltaiki. Obowiązujące przepisy są dostosowane do tradycyjnych instalacji fotowoltaicznych i nie uwzględniają faktu, że agroPV łączy produkcję energii z kontynuacją działalności rolniczej. Kluczowym pierwszym krokiem powinno być wprowadzenie do polskiego prawa jednoznacznej definicji agrowoltaiki.
Autorzy raportu apelują o pilne zmiany legislacyjne, które umożliwią wykorzystanie pełnego potencjału tej technologii zgodnie z unijną dyrektywą RED III, której termin wdrożenia upływa w maju 2025 roku. Wśród proponowanych rozwiązań znajduje się:
- stworzenie definicji instalacji agrowoltaicznej w ustawie o odnawialnych źródłach energii,
- umożliwienie realizacji projektów bez konieczności odrolniania gruntów,
- zapewnienie ciągłości wsparcia finansowego dla rolników oraz zniesienie podwójnego opodatkowania tego typu działalności.
Tylko kompleksowe podejście ustawodawcze może otworzyć drogę do rozwoju agrowoltaiki na szerszą skalę.
Czego potrzebuje agrowoltaika w Polsce
Eksperci podkreślają, że bez wprowadzenia jasnych, dostosowanych do realiów przepisów, potencjał agrowoltaiki w Polsce może zostać zmarnowany przez regulacje prawne. Obecnie rolnicy, którzy chcieliby inwestować w agro PV, muszą liczyć się z ryzykiem utraty dopłat unijnych i trudnościami administracyjnymi związanymi z klasyfikacją gruntów. Taka sytuacja skutecznie zniechęca wielu z nich do podejmowania decyzji inwestycyjnych.
Jedną z głównych barier pozostaje brak dedykowanych regulacji, które uwzględniałyby specyfikę agrowoltaiki. Obowiązujące przepisy są dostosowane do tradycyjnych instalacji fotowoltaicznych i nie uwzględniają faktu, że agro PV łączy produkcję energii z kontynuacją działalności rolniczej. Magdalena Porzeżyńska z kancelarii Brysiewicz Bokina i Wspólnicy zwraca uwagę, że kluczowym pierwszym krokiem powinno być wprowadzenie do polskiego prawa jednoznacznej definicji agrowoltaiki.
